Przedmiot przejściowy: czym jest ukochana przytulanka

Przedmiot przejściowy to ukochana przytulanka lub pieluszka, która daje dziecku poczucie bezpieczeństwa podczas rozstań i zasypiania.

Wytarty miś bez jednego oka, kawałek pieluszki o zapachu, którego nie wolno wyprać. Z perspektywy dorosłego: rupieć. Z perspektywy dziecka: przenośny generator spokoju. Skąd bierze się ta magia i czy przywiązanie do szmacianego przyjaciela powinno niepokoić?

Co to jest przedmiot przejściowy?

To pierwszy przedmiot, który dziecko traktuje jako "swój" i którego używa do samouspokajania: przy zasypianiu, w stresie i podczas rozstań z rodzicem. Pojęcie wprowadził brytyjski pediatra i psychoanalityk Donald Winnicott. Nazwa bierze się stąd, że przedmiot towarzyszy dziecku w przejściu od pełnej zależności od opiekuna do samodzielności: jest "kawałkiem rodzica do noszenia przy sobie", zanim dziecko nauczy się nosić to poczucie bezpieczeństwa w sobie.

Po co dziecku przytulanka?

Przedmiot przejściowy działa jak pomost między obecnością a nieobecnością rodzica:

• Przy zasypianiu zastępuje kontakt z opiekunem i ułatwia samodzielne uspokojenie
• Przy rozstaniach, np. w żłobku i przedszkolu, daje znajomy punkt zaczepienia w obcym miejscu
• W stresie i zmęczeniu obniża napięcie szybciej niż perswazja dorosłego
• W podróży i u babci wnosi kawałek domu w nieznane otoczenie

Nie każde dziecko wybiera sobie taki przedmiot i to również jest w porządku. Część dzieci samouspokaja się inaczej: ssaniem kciuka, kręceniem włosów, melodią.

Czy przywiązanie do przytulanki to problem?

Nie. To zdrowa, dobrze opisana strategia radzenia sobie, a nie oznaka słabości czy zaburzenia. Badania nie potwierdzają, by dzieci z przedmiotem przejściowym były mniej samodzielne, raczej przeciwnie: sprawniej radzą sobie w nowych sytuacjach, bo mają pod ręką narzędzie do regulacji emocji. Większość dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym sama, stopniowo ogranicza rolę przytulanki. Odbieranie jej na siłę nie przyspiesza dojrzewania, za to dokłada stresu.

Jak mądrze ogarnąć temat przytulanki?

Trzy praktyczne zasady: kup od razu dwa identyczne egzemplarze i rotuj je, by zużywały się i pachniały tak samo; ustal z placówką zasady (większość przedszkoli pozwala na przytulankę przynajmniej na leżakowanie); nie używaj przytulanki jako karty przetargowej, bo "oddam ci misia, jak będziesz grzeczny" podkopuje jej uspokajającą rolę.

Co mówią badania?

Klasyczne prace Winnicotta znalazły kontynuację we współczesnych badaniach nad samoregulacją: przedmioty przejściowe są powszechne w kulturach zachodnich (towarzyszą około połowie do dwóch trzecich dzieci) i wiążą się z lepszym radzeniem sobie w sytuacjach rozłąki. Uczciwa granica: to korelacje z badań obserwacyjnych, więc traktuj przytulankę jako wsparcie rozwoju, a nie wymóg, bez którego dziecko sobie nie poradzi.