Gaworzenie: co to jest i kiedy się pojawia

Gaworzenie to powtarzanie sylab typu ba-ba czy ma-ma, które pojawia się zwykle między 6. a 9. miesiącem życia i poprzedza pierwsze słowa.

Ten moment trudno przegapić: z łóżeczka zaczyna płynąć seryjne "ba-ba-ba", jakby ktoś testował mikrofon. Brzmi jak zabawa i właściwie nią jest, ale w tle dzieje się poważna praca. Co dokładnie ćwiczy gaworzące dziecko i czym to się różni od wcześniejszych dźwięków?

Co to jest gaworzenie?

Gaworzenie to celowe powtarzanie sylab, czyli połączeń spółgłoski z samogłoską: ba-ba, ma-ma, da-da. Niemowlę trenuje w ten sposób współpracę języka, warg i oddechu oraz osłuchuje się z melodią ojczystego języka. To bezpośredni przedsionek pierwszych słów. Z czasem gaworzenie robi się coraz bardziej różnorodne i zaczyna przypominać "rozmowę" z intonacją pytań i wykrzyknień, choć bez znaczenia.

Czym różni się głużenie od gaworzenia?

Głużenie jest odruchowe, gaworzenie wymaga słuchu i naśladowania. Głużenie, czyli gardłowe dźwięki w stylu "agu", pojawia się około 2.-4. miesiąca u wszystkich niemowląt, także u dzieci niesłyszących. Gaworzenie to wyższa szkoła jazdy: dziecko musi usłyszeć dźwięk, porównać go z własną produkcją i poprawić. Dlatego właśnie brak gaworzenia bywa pierwszym sygnałem problemów ze słuchem.

Kiedy gaworzenie powinno się pojawić?

Większość dzieci zaczyna gaworzyć między 6. a 9. miesiącem życia. Około 9.-10. miesiąca pojawia się gaworzenie naśladujące: dziecko coraz wyraźniej odtwarza dźwięki otoczenia. Pierwsze słowa używane ze zrozumieniem przychodzą zwykle w okolicach pierwszych urodzin. Zakresy są orientacyjne, ale brak powtarzanych sylab około 9.-12. miesiąca to sygnał do sprawdzenia, nie do czekania.

Jak wspierać gaworzące dziecko?

Najlepiej działa rozmowa naprzemienna: dziecko mówi "ba-ba", Ty odpowiadasz "ba-ba? a gdzie jest baba?", robisz pauzę i czekasz na jego turę. Powtarzaj dźwięki dziecka, dokładaj nowe sylaby, śpiewaj i opowiadaj codzienne czynności. Każda taka wymiana to trening przed prawdziwą rozmową.

Co mówią badania?

Badania nad rozwojem mowy pokazują, że jakość i ilość gaworzenia w drugim półroczu życia wiąże się z późniejszym rozwojem słownika, a reagowanie dorosłych na wokalizacje dziecka przyspiesza ten proces. Tempo jest indywidualne: jedne dzieci gaworzą całymi dniami, inne oszczędniej, i oba scenariusze mieszczą się w normie, dopóki rozwój idzie do przodu.